از وقف بوذ ؛ يقال : وقفت 1820 بنفسي وقوفا و وقفت غيرى وقفا ؛ و جواب « لو » محذوف است . معنى آنست كى : لو تراهم ( 358 ) في تلك الحالة لرأيت عجبا ، يعنى اگر ايشانرا بر آن حالت ببينى بدرستى كه چيزى عجب ديده باشى . « فَقالُوا يا لَيْتَنا نُرَدُّ وَ لا نُكَذِّبَ بِآياتِ رَبِّنا » كافران در دوزخ گويند : اى كاشك ما را به دنيا باز فرستاذندى و انبيا ما را دعوت كردندى تا ما تكذيب آيات خذاى - تعالى - نكردمانى . « و نكون » قراءة عامّه برفع است على معنى : يا ليتنا نرد و لا نكذب بآيات ربّنا و نكون من المؤمنين ؛ و ابى اسحق و حمزه « و لا نكذّب و نكون » بنصب خوانده‌اند بطريق جواب تمنّى ، و عرب منصوب مىكنند جواب تمنّى را بواو چنانك منصوب مىگردانند بفاء ؛ و ابن عبّاس « نردّ و لا نكذب » برفع مىخوانذ و « نكون » بنصب ، قال لانّهم تمنّوا الردّ و ان يكونوا من المؤمنين و اصرّوا انّهم لا يكذبون بآيات ربّهم ان ردّوا الى الدّنيا ، زيرا كى ايشان تمنّاء ردّ كردند و آنك ايشان از مؤمنان باشند و إصرار مىنمايند بر آنك آيات خذايرا تكذيب نكردندى اگر ايشانرا به دنيا رد كردندى . « بَلْ بَدا لَهُمْ ما كانُوا يُخْفُونَ » اى ظهر لهم ، ظاهر شذ ايشانرا كفر و معاصى كى در دنيا پنهان مىداشتند ، و گفته‌اند : مراد ازين آنست كى گفتند : « وَ اللَّهِ رَبِّنا ما كُنَّا مُشْرِكِينَ » ( 359 ) فذلك اخفاؤهم من قبل ، يعنى پوشانيذن ايشان پيش ازين اين بوذ . خذاى - تعالى - جوارح ايشانرا گويا گردانذ تا بر ايشان 1821 با خفا گواهى دهند فذلك قوله : « بَلْ بَدا لَهُمْ ما كانُوا يُخْفُونَ مِنْ قَبْلُ » ؛ و اين قول عجب است زيرا كى ايشان در دنيا كفر نمىپوشيذند الّا اگر در شأن منافقان منزل دانند . مبرّد گويذ : معناه بل بدا لهم جزاء ما كانوا يخفون من قبل ، ظاهر شذ بر ايشان جزاء آنچ ايشان پنهان مىداشتند . « وَ لَوْ رُدُّوا » يعنى اگر ايشانرا به دنيا ردّ كنند « لَعادُوا لِما نُهُوا عَنْهُ » بكفر كى ايشانرا از آن نهى مىكردند ، باز گردند « وَ إِنَّهُمْ لَكاذِبُونَ » و ايشان دروغ مىگويند در آنچ گفتند : لو ردّونا الى الدّنيا لم نكذّب بآيات ربّنا و كنّا من المؤمنين ، يعنى كافران گفتند : اگر ما را به دنيا باز فرستند آيات خذا را تكذيب نكنيم و از جملهء مؤمنان باشيم . « وَ قالُوا إِنْ هِيَ إِلَّا حَياتُنَا الدُّنْيا » يعنى اگر كافران را به دنيا باز فرستند عناد ايشان در كفر تا غايتى بوذ كى بعد از معاينه گويند : « وَ ما نَحْنُ بِمَبْعُوثِينَ » يعنى : بعد از مرگ ما را برنينگيزند « وَ لَوْ تَرى إِذْ وُقِفُوا عَلى رَبِّهِمْ » و اگر ببينى - اى محمّد ! - كى كافران را در حكم